"Enter"a basıp içeriğe geçin

Memleketim medeniyetin neresinde?

Medeniyet nedir?

Birçok tanımı olmakla birlikte, medeniyet ifadesini yüksek kültüre sahip bir toplumla özdeşleştirmek veya barbar olmayan bir topluluğu tanımlamak için kullanıyorum. Aslında barbarlıktan uzak insanlar topluluklarının tümünü medeni olarak sınıflandırmak da doğru değil ama en azından bazı temel medeniyet kriterlerini sağlamış oluyorlar. Öte yandan, kültür olarak yüksek seviyelere ulaşmış topluluklar ise medeni toplumlar kategorisine girmiş oluyorlar. Biraz daha ayrıntıya girersem, medeniyeti insan toplumunun ulaştığı ileri seviye olarak tanımlayabilirim. Böyle toplumlarda kültür, bilim, sanayi ve devlet yönetimi üst seviyelere ulaşmış; insan hakları, kadın hakları, çocuk hakları gibi temel hak ve özgürlükler konularında ortak akıl ile aynı paydada buluşulmuş; eğitim, sağlık, yargı gibi medeniyete yönlendiren alt sistemler insanların sağlıklı, bilgili ve adaletli olmalarını sağlamıştır. İstisnalar kaideyi bozmamakla birlikte genel geçer kabul budur.

Medeni olmak ve olmamak

Bütün mesele bu olmasa da önemli bir konudur aslında. Medeni olmaktan ne anlıyorsun? Şimdi düşün. Sence Afganistan medeni mi? Somali, Irak, Suriye, Yemen, Bolivya, Tanzanya ülkelerini düşün. Aklına ilk ne geldi? Peki Norveç, İsveç, Fransa, Kanada, Avustralya deyince ne düşündün? Ortalama akla sahip her insan aynı cevabı verir. Yani bunu anlamak için uzman olmaya gerek yok. Medeniyet medeniyettir ve ikinci grupta saydığım ülkeler medenidir.

Biz medeni miyiz?

Birleşmiş Milletlere göre evet. İnsani Gelişim Raporuna göre çok yüksek insani gelişmişlik grubunda 49 ülke var. Ondan sonra yüksek insani gelişmişlik grubu geliyor. Türkiye bu grupta 72. sırada.

Türkiye insani gelişmişlik

Türkiye medeniyet

Bu insani gelişmişlik raporu neye göre hazırlanıyor? Her ülkenin bir önceki yıla ve geçmiş yıllara göre sağlık, eğitim, gelir, istihdam, güvenlik, ticaret, iletişim, çevre ve nüfus gibi kriterleri ve bu kriterlerin onlarca alt kriterleri baz alınarak ayrıntılı raporlar üretiliyor. Türkiye toplamda aldığı 0.761 puanla fena durumda gözükmüyor ancak geçmiş yıllarla kıyaslandığında medeniyete doğru ilerlemenin hızını kaybettiğini açıkça görüyoruz. Ayrıntısını merak eden buradan bakabilir.

Türkiye gelişmişlik durumu

Rakamlara göre konuşursak ülkemizin çok medeni olmasa da diğer pek çok ülkeye göre iyi seviyede olduğunu söyleyebiliriz ama sokaktaki gerçeklere baktığımda pek de öyle gözükmüyor. Birleşmiş Milletleri bir tarafa bırakalım ve benim medeniyet kriterlerime bakalım.

Türkiye’de medeni olmayan insan modelleri

Kendimce bazı kriterler belirledim. Sırası önemli değil ama alt alta yazmakta fayda var.

Kadına şiddet

Yılın 365 gününün neredeyse her günü bu konuda bir haber izlemek ülkemizde pek mümkündür. İç ve dış dünyasında yaşadığı sorunları çözmekten aciz bilgisiz, ilgisiz, beyinsiz, okumuş veya okumamış cahil erkek kendinden fiziksel olarak daha zayıf olan kadına hakaret ederek, döverek, öldürerek rahatlama yolunu seçer. Erkekliğini ispat ettiğini zanneden bu zavallı insan tipi toplumumuzda her geçen gün artıyor.

Umumi tuvaletler

Halka açık, herkesin girip çıktığı tuvaletlerin durumuna bakınca fazla söze gerek kalmıyor aslında. Kendi evinde pisliğini bıraktıktan sonra temizliğini noksansız yapan insan, ne yazık ki umumi tuvalet için aynı hassasiyeti göstermekten aciz. Miden bulanmadan girip çıktığın kaç tane umumi tuvalet sayabilirsin?

Tükürmek

Öküzlüğün göstergelerinden biridir. Ninelerimizin mendillerinden medeni insanın icat ettiği kağıt peçeteye kadar onlarca çeşidi mevcutken, burnunu ve akciğerlerini temizlemek için sokağa tüküren insanların çokluğu medeniyet skalasında bir göstergedir benim için.

Dışarıya çöp atmak

Yolda yürürken, arabada giderken, vapurda seyahat ederken yediği içtiği şeyin ambalajını çöpe atmak yerine orta yere fırlatan; içtiği sigaranın izmaritini, çitlediği çekirdeğin kabuğunu 10 metre uzaktaki çöpe gitmeye üşenerek önüne atan insan benim için medeniyete uzak insandır.

Dilenmek

Suriyeliler de gelince sektör bayağı canlandı ama artık kabak tadı verdi. Kendisine hasta süsü veren, küçücük bebekleri kullanarak para isteyen, kırmızı ışıkta durunca arabanın ön camını sormadan silmeye kalkan insanların varlığı yine medeniyet yolunda birer engeldir kanımca.

Trafik kurallarına riayet

Alkollü araç kullanmak, hız yapmak, yayaların geçiş haklarına saygı duymamak, eksoz çıkışını modifiye edip arabayı bağırtmak, kırmızı ışığı takmamak, yaya ve engelli yerlerine park etmek vesaire vesaire.. Bu insan tipi de son yıllarda oldukça arttı. Öküzün insana bürünmüş hali gibi geliyor bana.

Sonuç

Bir süre Amerika’da bulunmuştum. Eleştiririm, kızarım, yargılarım o ayrı ama bazı konularda hakkını da vermek lazım. Arkadaşlar futbol maçına gitmeyi teklif etmişti. Bizim bildiğimiz futbol değil, Amerikan futbolu. Daha önce hiç görmediğim için kabul ettim. Devasa bir stadyumdu. On binlerce insan arabalarıyla gelmişti ama trafik hiç sıkışmamıştı. Baktım arabadan inen bagajı açıyor ve mangal malzemelerini indiriyor. Portatif masa ve sandalyeler de hazır. Ateşler yakılıyor ve etler pişmeye başlıyor ve bunların hepsi çimenlik alanda oluyor. Maç başlıyor ve insanlar stadyuma girip çıkıyorlar. Orada öğrendim ki Amerikan futbolu uzun sürermiş. Bu yüzden dışarı çıkıp ekmek arasını götüren tekrar içeri girip maçı izlemeye devam ediyor. 2-3 saat süren bu faaliyetten sonra stadın dışında bir süre bekledim ve insanları gözlemledim. Herkes mangalları topladı. Varsa etrafa saçılmış çöpler büyük poşetlere dolduruldu. Çocuklar için kurulan şişme oyun alanı kaldırıldı. Arabaların çoğu alanı terk edinceye kadar bekledim. Geride tek bir parça bile çöp yoktu. Her taraf yemyeşil ve tertemizdi.

Bunun gibi onlarca örnek verebilirim ama gerek yok zira ne demek istediğim gayet iyi anlaşılmıştır. Kağıt üzerinde değil hayatın içinde, sözde değil özde medeni olmak için daha çok çalışmamız lazım.

Tek Yorum

  1. Muhittin Muhittin

    Evet güzel bir teşhis. İlave edecek bir sözcük bulamıyorum. Temennilerim en kısa sürede. Akıl bilincine ulaşmış . Çağdaş uygarlık seviyesinde, Ülkemin bir ferdi olarak yaşamak.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir